2c Sociale stad

Eindhoven is een sociale, inclusieve en veerkrachtige stad. Samen met inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers werken wij dagelijks aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen en waarin mensen zich gezien en gesteund voelen. Tegelijkertijd zien we dat de groei van de stad, een toenemende vraag naar ondersteuning en de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt het sociaal domein onder druk zetten. Deze ontwikkelingen vragen om duidelijke keuzes, gerichte investeringen en intensieve samenwerking. In 2025 hebben we een belangrijke mijlpaal bereikt met de vertaling van de Koers Sociaal (2)040 naar een concreet Transformatieprogramma met een bijbehorend Transformatiefonds. We pakken zowel maatschappelijke vraagstukken als structurele tekorten in samenhang aan en investeren doelgericht in een andere manier van werken. Denk aan de herinrichting van het zorg- en ondersteuningslandschap, deltaplan jeugd en de pilot werk & geld, en de versterken van informele steunnetwerken.

Ontwikkelingen en voortgang in 2025

In lijn met de Koers Sociaal (2)040 hebben we in 2025 verder geïnvesteerd in een sterke sociale basis en zijn we gestart met drie plusopgaven:

• Kansrijk opgroeien
• Een financieel zeker bestaan
• Eerst een thuis

We werken nauw samen met de domeinen Wonen, Ruimtelijke Ontwikkeling, Economie en Arbeidsmarkt en namen concrete stappen voor een gezonde leefomgeving en voldoende woningen — belangrijke voorwaarden om sociale problemen te voorkomen.

Opgave 1 - De kracht van inwoners en gemeenschappen centraal

Om invulling te geven aan Opgave 1 van de Koers Sociaal (2)040 hebben we in 2025 gerichte en samenhangende stappen gezet. Het programma Inclusief Samenleven 2025–2026 is vastgesteld en we zijn gestart met verdiepend onderzoek naar discriminatie-ervaringen binnen verschillende gemeenschappen in Eindhoven. Daarmee versterken we onze kennisbasis en verbeteren we de effectiviteit van ons beleid.
We hebben de Lokale Inclusie Agenda geactualiseerd, een subsidieregeling voor fysieke toegankelijkheid geïntroduceerd en professionals en vrijwilligers getraind in interculturele deskundigheid. Hiermee vergroten we zowel de toegankelijkheid als de kwaliteit van ondersteuning in de stad.

Daarnaast ondersteunden we educatieve programma’s op scholen, onder andere rond migratiegeschiedenis. Eindhoven ontving het predicaat Borstvoedingsvriendelijke Gemeente. Ook hebben we verder gewerkt aan het Trans-Atlantisch slavernijmonument.

We faciliteerden netwerken zoals de Coalitie Inclusief Samenleven, het interreligieus overleg en StadsMakers Eindhoven. Via deze netwerken hebben we ontmoeting, dialoog en samenwerking tussen gemeenschappen actief versterkt.

Daarnaast is het Uitvoeringsprogramma Vrijwillig voor Elkaar vastgesteld. Dit richt zich op het versterken van vrijwillige inzet en het toekomstbestendig maken van vrijwilligerswerk. Bijvoorbeeld door het inzetten van flexibele vrijwilligerspools en het verminderen van regeldruk voor vrijwilligersorganisaties. Met de Subsidieregeling Versterken Sociale Basis voor Vrijwilligers hebben we ongeveer 80 vrijwilligersorganisaties geholpen bij activiteiten die ontmoeting faciliteren en Eindhovenaren stimuleren om mee te doen. Ook is  hard gewerkt aan de ontwikkeling van de Monitor Sociale Basis. Ten slotte zijn we verheugd te zien dat het percentage inwoners dat in 2025 vrijwilligerswerk heeft gedaan is gestegen naar 38%, ten opzichte van 36% in 2024.

Gezondheid
Gezondheid vormt voor veel inwoners het fundament onder kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie. Uit de jaarlijkse inwonersenquête en de vierjaarlijkse monitors van de GGD Brabant Zuidoost blijkt dat het over het algemeen goed gaat met de gezondheid van Eindhovenaren. Tegelijkertijd laten verdiepende cijfers zien dat er nog aanzienlijke gezondheidswinst te behalen is, met name waar het gaat om gezondheidsverschillen tussen wijken en doelgroepen.

In 2025 stonden drie ontwikkelingen centraal: het Omgevingswetprogramma Gezonde Leefomgeving, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord/Aanvullend Zorg en Welzijns Akkoord (IZA/AZWA).

Met het Omgevingswetprogramma hebben we gezondheid nadrukkelijk verankerd in ruimtelijke opgaven. Op basis van de gezondheidskaart en acht indicatoren sturen we bij gebiedsontwikkelingen actief op gezondheidswinst en het verkleinen van verschillen.

Binnen het GALA hebben we ingezet op het bevorderen van een gezonde leefstijl en het versterken van preventie. Concreet ging het om activiteiten rond sport en bewegen, Kansrijke Start, mentale gezondheid, overgewicht, valpreventie, mantelzorg, eenzaamheid, welzijn op recept en het versterken van de sociale basis.

In het kader van IZA/AZWA is regionaal, samen met vele partners, gewerkt aan gezond opgroeien, mentale gezondheid, actief ouder worden, vitale gemeenschappen en bewustwording. Door deze gezamenlijke aanpak vergroten we de samenhang tussen zorg, welzijn en preventie.

Opgave 2 - Versterken van de institutionele Basis

Er is een start gemaakt met de invulling van de opgave 2 van de Koers (2)040 Versterken van de Institutionele Basis. Dit in samenwerking met zowel inwoners, organisaties in de stad zoals vrijwilligersorganisaties en WIJeindhoven als met afdelingen in de organisatie zoals Gebieden en Wijken. Een belangrijke mijlpaal was de vaststelling van het beleidskader Buurtontmoeting. In dit beleidskader is uitwerking gegeven aan het landschap van ontmoeting. Een belangrijk uitgangspunt van het beleidskader is “vrijwillig beheer van locaties, tenzij”. De noodzakelijke tussenstap heeft vorm gekregen in de verlenging van de opdracht aan Lumens om het beheer en de exploitatie te verzorgen voor de zeven buurthuizen en stappen te zetten naar andere vormen van beheer. In de ontwikkeling naar de Huizen van de Wijk is de samenwerking met de Bibliotheek versterkt door de Bibliotopen waar mogelijk onderdeel te laten uitmaken van het Huis van de Wijk. Op twee locaties is inmiddels gestart met de voorbereidingen. Het Meerjarenplan voor de Bibliotheek is vastgesteld en er is een verkenning gestart naar de doorontwikkeling van stadsbibliotheek de Witte Dame welke in 2026 e.v. meer vorm krijgt. Er is ingezet op het collectiveren van aanbod van diverse voorzieningen om de druk op aanvullende zorg te verminderen. Binnen de subsidieregeling VSB 2026 is gezorgd voor meer samenhang en verbinding tussen de thema’s.

Opgave 3 - Sociaal bouwen en inrichten

Afgelopen jaar is een start gemaakt met de opgave ‘Sociaal bouwen en inrichten’. In samenwerking met het ruimtelijk domein, Gebieden en Wijken en Veiligheid is er gewerkt aan een analyse van de sociaal-maatschappelijke effecten van de schaalsprong. Ook trokken we als domeinen samen op in een aantal grote gebiedsontwikkelingen, zoals Groots-Gestel en Fellenoord, en beleidstrajecten, zoals de programma Verdichting en programma Voorzieningen.

Transformatie Sociaal (2)040

Om verdere versnelling aan te brengen in de uitvoering van de Koers Sociaal (2)040 is in 2025 het Transformatieprogramma Sociaal (2)040 opgesteld. Met dit programma kiest Eindhoven voor een stevige, programmatische aanpak om het sociaal domein toekomstbestendig te transformeren. Kernonderdelen van deze aanpak zijn innovatie, herinrichting van het ondersteunings- en zorgstelsel, vereenvoudiging, cultuurverandering en methodisch en data gedreven werken.
In 2025 zijn diverse transformatieprojecten uitgevoerd en opgestart, waaronder de verdere uitvoering van de vereenvoudiging van het sociaal domein, inclusief digitalisering van de dienstverlening, de Pilots Werk en Geld, het actieonderzoek Menswaardige toegang en borging van het Deltaplan Jeugd.
Deze transformatie is de weg naar een duurzaam en toekomstbestendig sociaal domein dat beter aansluit bij de leefwereld van inwoners en inspeelt op de maatschappelijke opgaven waar Eindhoven voor staat.

Wijkteams

WIJeindhoven werkt generalistisch en vanuit het principe 1+1+1; één huishouden, één generalist, één plan. Daarnaast werkt WIJeindhoven aan het collectieveren van aanbod voor laagdrempelige ondersteuning en het versterken van sociale netwerken. Om ervoor te zorgen dat de ondersteuning integraal wordt aangeboden en inwoners zo snel mogelijk de benodigde ondersteuning krijgen, vereenvoudigen we de organisatie van het Sociaal Domein en is een start gemaakt met een herziening van de inrichting van het netwerk Werk en Geld . Doel is om de inwoner zo passend mogelijk te blijven ondersteunen, de aansluiting met de sociale basis te versterken en de ondersteuning zelf te verbeteren.

Er is in 2025 een start gemaakt met verbetering van de streefcijfers en met de eerste uitwerking van de transformatiebeweging: de ontwikkelopgaven vanuit Koers (2)040 zijn op hoofdlijnen vertaald naar de Stichting WIJeindhoven en opgenomen in de beschikking voor 2026/2027. Tussen het sociaal domein en WIJeindhoven zijn in 2025 gesprekken gestart over additionele financiering in 2026 en 2027 en heroriëntatie, ook gezien ziekteverzuim en op onderdelen langere wachttijden voor inwoners.

Asiel en migratie

In 2025 is het beleidsplan ‘Welkom in Eindhoven’ vastgesteld. Met dit plan zetten we nadrukkelijk in op meedoen vanaf dag één. Integratie begint niet na statusverlening, maar direct bij aankomst. We werken daarom aan taal, participatie en verbinding met de stad vanaf het eerste moment. Daarnaast hebben we voldaan aan de Spreidingswet en daarmee 1.200 asielopvangplekken in de stad gerealiseerd. Er zijn ook nieuwe locaties bijgekomen voor de opvang van Ontheemden uit Oekraïne waarvoor we nu een totaal van 1.538 opvangplekken hebben. We hebben daarnaast een groot deel van de achterstand van het huisvesten van vergunninghouders ingelopen en hebben de taakstelling in 2025 bijna gehaald. Onze dienstverlening aan ongedocumenteerden hebben we voortgezet.

Werk en inkomen

Samen met de partners hebben we ervoor gezorgd dat zoveel mogelijk mensen aan het werk komen door een goede preventieve aanpak. Daarbij is het aantal bijstandsgerechtigden in 2025 in onze stad gedaald, dit in tegenstelling tot de toename van het percentage bijstandsgerechtigden in andere grote steden met gemiddeld 1%. Voor inwoners die ondersteuning nodig hadden voor hun inkomensvoorzieningen hebben we de uitkering snel en rechtmatig verstrekt. Bij alle besluiten hebben we daarbij de werkwijze van de “omgekeerde toets” gebruikt. Daarbij is ook parallel de ondersteuning naar werk en participatie opgepakt. Daarvoor hebben we de samenwerking met de netwerkpartners verbeterd en zijn twee pilots gestart op het gebied van Werk en Geld in het kader van de Vereenvoudiging Sociaal Domein. Als eerste zijn we gestart met de pilot waarin een nieuw ondersteuningsprogramma aangeboden wordt voor inwoners die een bijstandsuitkering aanvragen. Hierbij worden werk- én geldaspecten in samenhang aan de inwoner aangeboden. Daarnaast zijn we gestart met het in gesprek gaan met inwoners die al langere tijd een uitkering hebben om de mogelijkheden van werk of participatie te bespreken en te bezien of er ondersteuning nodig is op het gebied van armoede en schulden. Voor de inwoners die al langere tijd in de uitkering zitten kunnen we verschillende vormen van ondersteuning aanbieden, bijvoorbeeld een Basisbaan of een programma van WIJeindhoven.

We hebben in samenspraak met onder meer werkgevers, Ergon en het Werkgelegenheidsteam innovatieve (werkgelegenheids)projecten in gang gezet. Ook hebben we een duurzaam werkfonds ontwikkeld.  Dit jaar zijn grote stappen gezet naar een moderne arbeidsmarktstructuur die snelle en passende ondersteuning biedt aan inwoners en werkgevers via het Werkcentrum.

We hebben inwoners in armoede of met geldzorgen zo goed en snel mogelijk ondersteund. Zo is het bereik van vroegsignalering weer gestegen, hebben we schuldhulpverlening en nazorg geboden en volop ingezet om het bereik van de minimaregelingen te verhogen. Ook zijn er dit jaar vier tijdelijke regelingen gestart voor inwoners met een laag inkomen zoals de witgoedomruilactie, verruiming van de individuele inkomenstoeslag, verruiming van de Meedoenbijdrage en de mondzorgregeling. Er zijn stappen gezet in de verdere vereenvoudiging van de minimaregelingen, zoals brieven in begrijpelijke taal, vereenvoudiging van processen en we hebben ervoor gezorgd dat de Meedoenbijdrage als eenvoudige inkomensverklaring gebruikt kon worden. Heel veel partners in de stad en inwoners zijn betrokken geweest bij de evaluatie van het aflopende beleidsplan en hebben hun kennis en ideeën gedeeld over een nieuw integraal beleidsplan Een Financieel Zeker Bestaan. Dit beleidsplan is eind 2025 aangeleverd voor besluitvorming. Ook hebben veel partners meegedacht over een nieuw boekje 'Hulp bij geldzorgen' dat een handzaam en helder overzicht biedt voor inwoners om hulp te krijgen bij geldzorgen.  

WMO
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) draagt zorg voor inwoners wanneer zij niet meer zelfstandig of met behulp van hun sociaal netwerk, algemene en/of voorliggende voorzieningen in de sociale basis zelfredzaam en tot participatie in staat zijn. Dan kan aanvullende ondersteuning ingezet worden, zoals huishoudelijke ondersteuning, hulpmiddelen, woonvoorzieningen, vervoersvoorzieningen, dagbesteding, begeleiding, beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De houdbaarheid van het aanbod van deze voorzieningen staat onder druk door demografische ontwikkelingen zoals dubbele vergrijzing maar daarnaast ook de onzekerheid over de Rijksbijdragen aan Wmo-voorzieningen op de lange termijn en de tekorten op onze eigen begroting. De groei van de stad en Brainportregio biedt zowel kansen – er zijn immers meer mensen om naar elkaar te kunnen omzien – als onzekerheden in voldoende aanbod.

In 2025 hebben we, gelijk aan de landelijke trends, meer ingezet op de bewustwording over gezond ouder worden, onder andere door preventieve aanpakken, zoals de Ketenaanpak Valpreventie. Ook de Woonzorgvisie is verder uitgewerkt. Bovendien zijn er kostprijsonderzoeken uitgevoerd met als doel reële tarieven te bieden en de continuïteit van ondersteuning aan onze inwoners te borgen.

We zijn daarnaast gestart met de opgave “Eerst een Thuis” vanuit de Koers Sociaal (2)040. Daarin streven we naar het voorkomen van de opvangketen door aan de slag te gaan met de woningopgave, inzet op preventie, voorkomen van uithuisplaatsingen, scheiden wonen en zorg en instroombeperkende maatregelen. In 2025 hebben we namelijk een flinke stijging gezien in de Maatschappelijke opvang en gezinsopvang. De uit- en doorstroom bleef achter. Met de regionale ETHOS- telling, uitgevoerd in het voorjaar van 2025, hebben we beter inzicht gekregen in deze doelgroep.

In 2025 hebben we gewerkt aan: regionale uitvoeringsafspraken die in 2026 bestuurlijk worden vastgesteld, de huisvestingsverordening, voortzetting van de opvang voor dakloze EU-burgers, intensieve samenwerking met veiligheid rondom e aanpak huiselijk geweld en voorkomen femicide. Daarnaast is er opvang en begeleiding voor mannelijke slachtoffers gerealiseerd.

Jeugd
Gemeenten staan bij het organiseren van de jeugdhulp voor grote uitdagingen. In Eindhoven is dat niet anders. We hebben hier lokaal proactief op gestuurd, onder meer met het Deltaplan Jeugd. Hierin werkten we aan een stevig preventief aanbod voor onze jeugdigen, (nieuwe) vormen van jeugdhulp met een duurzaam effect en vakmanschap binnen de toegang. Met als doel toegankelijke hulp in een vroeg stadium om complexe problematiek te voorkomen. Het jaar 2025 was het laatste jaar van het Deltaplan als programma. Met het Deltaplan Jeugd nam de gemeente Eindhoven de afgelopen vier jaar een voorschot op de landelijke ontwikkelingen uit de Hervormingsagenda Jeugd. De succesvolle initiatieven met een sluitende businesscase hebben we een doorstart kunnen geven met de subsidieregeling Preventie Plus. Zo breiden we succesvolle kleine initiatieven breder in de stad uit. Deze initiatieven richten zich met name op jeugdigen en gezinnen waarvoor lichte ondersteuning onvoldoende is, maar een formele indicatie mogelijk kan worden voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn Buurtgezinnen, Kamers met Aandacht, Kindbehartigers , Eindje Verder.

Daarnaast is er extra aandacht geweest voor het versterken van de hulp voor de meest kwetsbare gezinnen door te werken aan het terugdringen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Door te werken aan de inhoudelijke thema's van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

We zien dat de de ondersteuningsvraag in 2025 is toegenomen terwijl arbeidsmarkttekorten en financiële uitdagingen het systeem verder belasten. De inkomsten van het Rijk zijn onvoldoende om de uitgaven te dekken. Bovendien zijn de inkomsten wisselend in hoogte en continuïteit (veelal incidentele middelen). Dit leidt meerjarig tot grote tekorten in de begroting van de gemeente Eindhoven wanneer aanvullende Rijksfinanciering uitblijft.

Wijziging BBV-richtlijnen
Voor jeugd en Wmo is vanuit BBV voorgeschreven om met ingang van de begroting 2025 de taakveldindeling te herzien vanwege onder meer een betere aansluiting op de hervormingsagenda jeugd. Dit betekent dat, na de verfijning die bij de begroting 2023 al heeft plaatsgevonden, er nu 22 nieuwe taakvelden zijn bijgekomen en er 20 ‘oude’ taakvelden zijn komen te vervallen. Voor de leesbaarheid zijn de 'oude' doelen en effect-indicatoren geclusterd op één 'nieuw' taakveld, terwijl de financiële gegevens verdeeld zijn over meerdere taakvelden. Hierdoor bestaan er (evenals in eerdere begrotingen) ook taakvelden met enkel financiële gegevens.